Νευροπλαστικότητα και σύγχρονες εκπαιδευτικές παρεμβάσεις. Πώς το micro-learning και το spacedrepetitionκάνουν τη διδασκαλία πιο αποτελεσματική στην ειδική αγωγή

Στον χώρο των ειδικών θεραπειών, κάθε παιδί είναι μοναδικό. Έχει τον δικό του ρυθμό μάθησης, τις δικές του δυνατότητες και τις δικές του ανάγκες υποστήριξης. Για τον λόγο αυτό, η σύγχρονη ειδική αγωγή δεν μπορεί να βασίζεται σε γενικές ή τυποποιημένες πρακτικές, αλλά χρειάζεται παρεμβάσεις που στηρίζονται στην επιστήμη και προσαρμόζονται ουσιαστικά στο παιδί. Μία από τις σημαντικότερες επιστημονικές έννοιες που καθοδηγούν σήμερα την ειδική αγωγή είναι η νευροπλαστικότητα.

Τι είναι η νευροπλαστικότητα και γιατί είναι τόσο σημαντική; 

Η νευροπλαστικότητα αναφέρεται στην ικανότητα του εγκεφάλου να αλλάζει, να προσαρμόζεται και να αναδιοργανώνεται μέσα από την εμπειρία και την εξάσκηση. Ο εγκέφαλος δημιουργεί νέες συνδέσεις και ενισχύει τις υπάρχουσες όταν το παιδί συμμετέχει συστηματικά σε δραστηριότητες που έχουν νόημα και σαφή στόχο (Draganski et al., 2004).

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στην ειδική αγωγή, καθώς μας δείχνει ότι οι δυσκολίες δεν είναι στατικές ή «μόνιμες». Με τη σωστή παρέμβαση, ακόμη και παιδιά με αναπτυξιακές ή μαθησιακές δυσκολίες μπορούν να βελτιώσουν δεξιότητες, να αποκτήσουν νέες στρατηγικές και να ενισχύσουν τη λειτουργικότητά τους στην καθημερινή ζωή (Thomas & Knowland, 2014).

Micro–learning: Μικρά βήματα που χτίζουν σταθερή πρόοδο

Το micro-learning βασίζεται στη διδασκαλία μέσα από μικρές, ξεκάθαρες και απόλυτα στοχευμένες μαθησιακές ενότητες. Αντί το παιδί να προσπαθεί να κατακτήσει πολλές δεξιότητες ταυτόχρονα, εστιάζει κάθε φορά σε έναν μικρό και εφικτό στόχο (Hug, 2005).

Στην πράξη, αυτό μπορεί να σημαίνει:

• εκμάθηση ενός φωνήματος αντί ολόκληρης λέξης,

• εξάσκηση μίας κοινωνικής συμπεριφοράς κάθε φορά,

• κατάκτηση ενός βήματος αυτοεξυπηρέτησης πριν προστεθεί το επόμενο.

Αυτή η προσέγγιση μειώνει το γνωστικό φορτίο και βοηθά ιδιαίτερα παιδιά που δυσκολεύονται στη συγκέντρωση, στη μνήμη εργασίας ή στην οργάνωση της σκέψης. Παράλληλα, το παιδί βιώνει περισσότερες επιτυχίες, γεγονός που ενισχύει την αυτοπεποίθηση και τη διάθεση συμμετοχής στη θεραπευτική διαδικασία (Bandura, 1977).

Spaced repetition: Η σημασία της σωστής επανάληψης 

Η μάθηση δεν σταθεροποιείται μέσα από την έντονη αλλά βραχυπρόθεσμη εξάσκηση. Το spaced repetition αφορά την επανάληψη μιας δεξιότητας σε χρονικά κατανεμημένα διαστήματα, ώστε ο εγκέφαλος να έχει τον χρόνο να επεξεργαστεί και να εδραιώσει τη νέα πληροφορία (Cepeda et al., 2006).

Έρευνες δείχνουν ότι η κατανεμημένη επανάληψη:

• ενισχύει τη μακροπρόθεσμη μνήμη,

• μειώνει τη λήθη,

• αυξάνει τη γενίκευση της δεξιότητας σε διαφορετικά περιβάλλοντα.

Σε νευροβιολογικό επίπεδο, η διαδικασία αυτή υποστηρίζει την ενίσχυση των συνάψεων μεταξύ των νευρώνων, που αποτελεί βασικό μηχανισμό της μάθησης (Kandel et al., 2014). Για πολλά παιδιά ειδικής αγωγής, η επανάληψη στον σωστό χρόνο είναι καθοριστική για να διατηρηθούν και να αξιοποιηθούν οι δεξιότητες στην καθημερινότητα.

Ο συνδυασμός micro-learning και spaced repetition

Όταν το micro-learning συνδυάζεται με το spaced repetition, δημιουργείται ένα ισχυρό πλαίσιο μάθησης. Το παιδί μαθαίνει μέσα από μικρά, κατανοητά βήματα, τα οποία επαναλαμβάνονται στρατηγικά στον χρόνο. Έτσι, η μάθηση δεν είναι αποσπασματική, αλλά σταδιακά σταθερή και λειτουργική (Dunlosky et al., 2013).

Σε ένα Κέντρο Ειδικών Θεραπειών, αυτή η προσέγγιση επιτρέπει:

• πιο στοχευμένες παρεμβάσεις,

• καλύτερη παρακολούθηση της προόδου,

• ουσιαστική συνεργασία με την οικογένεια,

• μεταφορά των δεξιοτήτων στο σπίτι και στο σχολείο.

Συμπερασματικά

Κάθε παιδί έχει τη δυνατότητα εξέλιξης όταν του δοθούν οι κατάλληλες συνθήκες μάθησης. Μέσα από επιστημονικά τεκμηριωμένες πρακτικές, η ειδική αγωγή μπορεί να γίνει πιο στοχευμένη, πιο αποτελεσματική και πιο ανθρώπινη. Η γνώση της νευροπλαστικότητας μάς δίνει τα εργαλεία να στηρίζουμε ουσιαστικά την ανάπτυξη και τη λειτουργική ανεξαρτησία κάθε παιδιού.

Βιβλιογραφία 

Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191–215.
Cepeda, N. J., et al. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks. Psychological Bulletin, 132(3), 354–380.
Draganski, B., et al. (2004). Neuroplasticity: Changes in grey matter induced by training. Nature, 427, 311–312.
Dunlosky, J., et al. (2013). Improving students’ learning with effective learning techniques. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58.

Kandel, E. R., et al. (2014). The molecular and systems biology of memory. Cell, 157(1), 163–186.
Thomas, M. S. C., & Knowland, V. C. P. (2014). Sensitive periods in brain development. Current Opinion in Behavioral Sciences, 1, 25–31.