Τα αναπτυξιακά στάδια στην προσχολική ηλικία

Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας, 3-6 ετών, βιώνουν μεγάλες αλλαγές σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Αυτή η περίοδος αποτελεί τόσο για τα παιδιά όσο και για τους γονείς μία μεγάλη πρόκληση με διαρκείς μετακινήσεις. Τα παιδιά σε αυτό το στάδιο δεν μαθαίνουν απλώς νέες δεξιότητες. Αυτή η ηλικία αποτελεί ορόσημο για τη συναισθηματική τους υγεία, τη γνωστική τους ανάπτυξη, και την αίσθηση της ταυτότητάς τους. Πρόκειται για μία πολύ ενδιαφέρουσα περίοδο για τα παιδιά, γεμάτη συναισθηματικές διακυμάνσεις, αλλά και για τους γονείς, όπου καλούνται να εξελιχθούν και αυτοί μέσα από την ανατροφή των παιδιών τους.

Η κατανόηση των αναπτυξιακών σταδίων βοηθά τους γονείς, αλλά και τους παιδαγωγούς να ανταπεξέλθουν στην επιτέλεση των ρόλων τους και να στηρίξουν καλύτερα τα παιδιά τους. Οι συναισθηματικές ανάγκες των παιδιών εξακολουθούν να είναι έντονες, δεν εκφράζονται όμως με τον ίδιο τρόπο. Τα παιδιά είναι πιο συγκρατημένα στην έκφραση συναισθημάτων, αφού σταδιακά μαθαίνουν να τα αναγνωρίζουν και να τα διαχειρίζονται. Η ποιότητα των καθημερινών αλληλεπιδράσεων είναι σημαντική, καθώς σε αυτή την ηλικία αναπτύσσουν την ικανότητα να μοιράζονται και να συνεργάζονται.

Συναισθηματική υγεία

Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας αρχίζουν να διεκδικούν περισσότερο την ανεξαρτησία τους, και αυτό επηρεάζει τη σχέση με τους γονείς τους, η οποία αλλάζει.Υπάρχει μεγάλη αμφιθυμία σε αυτό το στάδιο, αφού ένα παιδί μπορεί να αποζητά λιγότερο τη σωματική επαφή με τον γονέα, και ταυτόχρονα να υπάρχουν στιγμές που να προσκολλάται επάνω του. Τα παιδιά έχουν την ανάγκη να νιώθουν πως οι γονείς αποτελούν μια ασφαλή βάση για εκείνα, οπότε η ματαίωση στην αναζήτηση φροντίδας και στοργής μπορεί να εντείνει την εκδήλωση συμπεριφορών εξάρτησης.Είναι σημαντικό λοιπόν, να αξιοποιούνται οι ευκαιρίες για αγκαλιές και έκφραση της αγάπης λεκτικά. Ωστόσο, αν παρατηρείται δυσανάλογη προσκόλληση από το παιδί, η οποία του στερεί την εξερεύνηση και τον πειραματισμό, καλό είναι να αναζητηθεί περαιτέρω στήριξη από έναν ειδικό ψυχικής υγείας.

Γνωστική ανάπτυξη

Στα παιδιά από 3 έως 6 ετών παρατηρείται μία έκρηξη γνωστικής ανάπτυξης, ενώ η σκέψη τους είναι κυρίως συμβολική και προεννοιολογική, γεγονός που τα βοηθά μέσω της φαντασίας να επεκτείνουν τις γνωστικές τους δυνατότητες. Τα παιδιά μαθαίνουν να θέτουν ερωτήσεις και να αναζητούν απαντήσεις, και με αυτόν τον τρόπο αναπτύσσουν δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων. Σε αυτές τις ηλικίες, η γλώσσα εξελίσσεται με γοργούς ρυθμούς, το λεξιλόγιο εμπλουτίζεται, οι αφηγήσεις γίνονται πιο σύνθετες, ενώ η προσοχή και η μνήμη διευρύνονται. Ωστόσο, θα πρέπει να είναι σαφές και κατανοητό πως δεν αναπτύσσονται όλα τα παιδιά νοητικά με τον ίδιο τρόπο και ρυθμό. Τα πρώιμα επιτεύγματα δεν υποδηλώνουν απαραίτητα ανεπτυγμένη ευφυΐα, ούτε οι όψιμες κατακτήσεις σηματοδοτούν κάποιο νοητικό έλλειμμα. Το μόνο σίγουρο είναι πως η γονική επιρροή σε αυτό το στάδιο είναι μεγάλη.

Αίσθηση ταυτότητας

Η προσωπική ανάπτυξη σε αυτή την ηλικία αφορά την αίσθηση εαυτού και αυτονομίας που διαμορφώνουν τα παιδιά, τα οποία αφιερώνουν πολύ χρόνο στο να ανακαλύψουν την ταυτότητά τους. Σταδιακά, η αίσθηση εαυτού διευρύνεται καθώς απομακρύνονται από το σπίτι και έρχονται σε επαφή με συνομήλικους και ενήλικες εκτός οικογένειας. Τα παιδιά σε αυτό το στάδιο διεκδικούν περισσότερο να κάνουν πράγματα μόνα τους, ανακαλύπτουν τα όριά τους, και μαθαίνουν πως να διαχειρίζονται το περιβάλλον γύρω τους. Κάθε δραστηριότητα στην οποία εμπλέκονται και κάνουν καλά, ενισχύει την αυτονομία τους και κατ’ επέκταση την αυτοπεποίθησή τους. Γι’ αυτό, είναι πολύ σημαντικό να ενθαρρύνονται από τους γονείς να εκφράζουν την αυτοεικόνα τους. Παράλληλα, χρειάζεται οι γονείς να τα βοηθούν να αισθάνονται ικανά και άξια, καλλιεργώντας έτσι και την ενσυναίσθησή τους.

Συνεπώς, η προσχολική ηλικία αποτελεί μία κομβική περίοδο για τη διαμόρφωση της συναισθηματικής ρύθμισης, την ανάπτυξη των γνωστικών λειτουργιών, και τη δημιουργία μιας υγιούς εικόνας του εαυτού τους. Ο ρόλος των γονιών είναι πολύ καθοριστικός και οφείλει να τροφοδοτεί τα παιδιά με τα κατάλληλα ερεθίσματα, να διασφαλίζει την πρόσβαση σε δημιουργικά παιχνίδια, και να εμπλέκεται τόσο λεκτικά όσο και συναισθηματικά, ώστε να μπορέσουν τα παιδιά να προχωρήσουν με ασφάλεια στο επόμενο αναπτυξιακό στάδιο.

Schaefer, C. E., & DiGeronimo, T. F. (2000). Ages & Stages: Στάδια ανάπτυξης: Ένας οδηγός για την ενίσχυση των κοινωνικών, συναισθηματικών και γνωστικών δεξιοτήτων του παιδιού σας. Αθήνα: Μάρτης.

Unell, B. C., & Wyckoff, J. L. (2019). Πειθαρχία χωρίς ξύλο και φωνές: Πρακτικές λύσεις για πάνω από 100 συνηθισμένα προβλήματα συμπεριφοράς της παιδικής ηλικίας. Αθήνα: Μίνωας.

Juul, J. (2018). Το ικανό σου παιδί: Προσεγγίζοντας νέες βασικές αξίες για την οικογένεια. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Πουά.