Splinter Skills” στον αυτισμό: Πώς τα αξιοποιούμε θεραπευτικά

Ο αυτισμός χαρακτηρίζεται από μια ποικιλία γνωστικών, κοινωνικών και συμπεριφορικών διαφορών, με μοναδικά προφίλ ικανοτήτων για κάθε άτομο. Ένα φαινόμενο που παρατηρείται συχνά είναι τα λεγόμενα “splinterskills” – δεξιότητες που ένα άτομο μπορεί να εκτελεί σε εξαιρετικά υψηλό επίπεδο αλλά με περιορισμένη εφαρμογή ή σύνδεση με άλλες καθημερινές δεξιότητες (Howlin, 2003). Αυτές οι δεξιότητες περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, ασυνήθιστη μνήμη λεπτομερειών, εξαιρετική ικανότητα σε μαθηματικούς υπολογισμούς ή γνώση συγκεκριμένων θεμάτων, που όμως δεν ενσωματώνονται στην ευρύτερη κοινωνική ή λειτουργική ζωή του ατόμου.   

Παρά την εντυπωσιακή φύση τους, οι splinter skills συχνά θεωρούνται απλώς «ιδιαιτερότητες» ή «περίεργα ταλέντα», χωρίς να αξιοποιούνται θεραπευτικά. Ωστόσο, η σύγχρονη προσέγγιση της παρέμβασης προτείνει ότι μπορούν να γίνουν εργαλεία για την ανάπτυξη κοινωνικών, μαθησιακών και επαγγελματικών δεξιοτήτων.

1.1Τι είναι τα Splinter Skills

Ο όρος “splinter skills” χρησιμοποιείται στην ειδική αγωγή για να περιγράψει δεξιότητες που εμφανίζονται ασυνήθιστα νωρίς ή με έντονη ειδικότητα, αλλά που δεν εντάσσονται σε ένα γενικότερο πλαίσιο ανάπτυξης. Για παράδειγμα, ένα παιδί με αυτισμό μπορεί να έχει τη δυνατότητα να αναγνωρίζει όλες τις χώρες στον χάρτη ή να απομνημονεύει κάθε λεπτομέρεια από ένα βιβλίο, ενώ δυσκολεύεται σε βασικές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις ή καθημερινές δεξιότητες αυτοεξυπηρέτησης (Pring et al., 1995).

Αυτές οι δεξιότητες συχνά συνδέονται με τον λεγόμενο «σπασμένο» χαρακτήρα της γνωστικής ανάπτυξης στον αυτισμό, όπου η ανάπτυξη δεν είναι ομοιογενής αλλά παρουσιάζει έντονες ανισότητες μεταξύ διαφορετικών δεξιοτήτων (Happé & Vital, 2009). Παράλληλα, μερικές splinter skills μπορούν να γίνουν «νησίδες αριστείας» (islets of ability), που μπορούν να αξιοποιηθούν για την εκπαίδευση και τη θεραπεία.

1.2Αξιοποίηση των Splinter Skills στη θεραπεία

Η αξιοποίηση των splinter skills στη θεραπεία βασίζεται στην αρχή της ενίσχυσης των ισχυρών σημείων του ατόμου. Αντί να εστιάζουμε αποκλειστικά στις δυσκολίες ή ελλείψεις, η χρήση των μοναδικών δεξιοτήτων μπορεί να βελτιώσει την αυτοπεποίθηση, τη συμμετοχή και την κοινωνική ενσωμάτωση.

•​Ενίσχυση κοινωνικών δεξιοτήτων μέσω ενδιαφερόντων

Τα splinter skills μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως αφετηρία για κοινωνική αλληλεπίδραση. Για παράδειγμα, ένα παιδί που θυμάται λεπτομέρειες για δεινόσαυρους μπορεί να συμμετάσχει σε ομάδες συζήτησης ή δραστηριότητες που σχετίζονται με το θέμα, ενισχύοντας κοινωνικές δεξιότητες και επικοινωνία (Koegel et al., 2012).

•​Διευκόλυνση της μάθησης μέσω ειδικών ταλέντων

Οι δεξιότητες αυτές μπορούν να ενσωματωθούν στην εκπαιδευτική διαδικασία για να διευκολύνουν τη μάθηση σε άλλα πεδία. Ένα παιδί με εξαιρετική αριθμητική ικανότητα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως «γέφυρα» για την ανάπτυξη δεξιοτήτων επίλυσης προβλημάτων ή λογικής σκέψης, δημιουργώντας ένα θετικό μαθησιακό μοτίβο (Mottron et al., 2006).

•​Προετοιμασία για επαγγελματική σταδιοδρομία

Σε μεγαλύτερες ηλικίες, τα splinter skills μπορούν να αποτελέσουν βάση για επαγγελματική εκπαίδευση και ανάπτυξη καριέρας. Για παράδειγμα, ένα άτομο με εξαιρετική μνήμη για δεδομένα ή λεπτομέρειες μπορεί να εργαστεί σε προγράμματα ανάλυσης δεδομένων, αρχειοθέτησης ή τεχνολογίας. Η θεραπευτική παρέμβαση μπορεί να εστιάσει στην προσαρμογή κοινωνικών και λειτουργικών δεξιοτήτων ώστε να υποστηρίζεται η μετάβαση στο επαγγελματικό περιβάλλον (Howlin et al., 2009).

2.Προκλήσεις και περιορισμοί   

Παρά τα πλεονεκτήματα, η αξιοποίηση των splinter skills δεν είναι χωρίς προκλήσεις. Η υπερβολική εστίαση σε αυτά μπορεί να παραβλέψει βασικές δεξιότητες αυτοεξυπηρέτησης ή κοινωνικής αλληλεπίδρασης, οδηγώντας σε «εξειδίκευση χωρίς ολοκλήρωση» (Happé & Vital, 2009). Επιπλέον, κάθε θεραπευτική παρέμβαση πρέπει να προσαρμόζεται στις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα του ατόμου, αποφεύγοντας την υπερφόρτωση ή την εξάρτηση από τις splinter skills ως μοναδικό μέσο μάθησης.

3.Συμπεράσματα

Τα splinter skills στον αυτισμό δεν πρέπει να θεωρούνται απλώς ασυνήθιστες ιδιαιτερότητες. Αντίθετα, αποτελούν σημαντικό θεραπευτικό εργαλείο, ικανό να ενισχύσει κοινωνικές δεξιότητες, αυτοπεποίθηση, μαθησιακές διαδικασίες και επαγγελματική ανάπτυξη. Η αξιοποίησή τους απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό, συνδυασμό με άλλες δεξιότητες και έμφαση στην ολιστική ανάπτυξη του ατόμου. Με την κατάλληλη καθοδήγηση, τα splinter skills μπορούν να μετατραπούν από «ιδιαιτερότητες» σε εργαλεία ισχυρής ενδυνάμωσης και πραγματικής ανάπτυξης

Βιβλιογραφία 

Happé, F., & Vital, P. (2009). What aspects of autism predispose to talent? Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 364(1522), 1369–1375. https://doi.org/10.1098/rstb.2008.0337

Howlin, P. (2003). Savants: Exceptional abilities in autism and other developmental disorders. London: Psychology Press.

Howlin, P., Goode, S., Hutton, J., & Rutter, M. (2009). Savant skills in autism: Psychometric approaches and parental reports. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 364(1522), 1359–1367. https://doi.org/10.1098/rstb.2008.0317

Koegel, R. L., Koegel, L. K., & Surratt, A. (2012). Language intervention and disruptive behavior in preschool children with autism. Journal of Autism and Developmental Disorders, 42(1), 85–95. https://doi.org/10.1007/s10803-011-1256-1

Mottron, L., Dawson, M., Soulières, I., Hubert, B., & Burack, J. (2006). Enhanced perceptual functioning in autism: An update, and eight principles of autistic perception. Journal of Autism and Developmental Disorders, 36(1), 27–43. https://doi.org/10.1007/s10803-005-0040-7

Pring, L., Hermelin, B., & Heavey, L. (1995). Savant skills in autism: What do they tell us? Psychological Medicine, 25(1), 159–171. https://doi.org/10.1017/S0033291700027191